نویسنده کتاب «خورشید رمضان؛ درباره زندگی‌ امام حسن مجتبی(ع)» گفت: از موضوعاتی که در دستور کار بعضی مورخین قرار گرفته، تخریب چهره نورانی امام حسن(ع) با مطرح کردن ازدواج‌های بسیار زیاد برای ایشان است.
سرویس فرهنگی مشرق - به مناسبت فرارسیدن سالروز میلاد با سعادت امام حسن مجتبی(ع) گفت‌وگوی مشروحی با حجت‌الاسلام علی‌رضا خاکپور مقدم، پژوهشگر و نویسنده کتب اسلامی از جمله کتاب «خورشید رمضان؛ درباره زندگی‌ امام حسن مجتبی علیه‌السلام» انجام دادیم.

 

 

نام حسن را خداوند برای امام حسن(ع) انتخاب کرد

* به عنوان اولین سؤال بفرمایید امام حسن(ع) چه زمانی به دنیا آمدند؟ و چه کسی نام «حسن» را برای ایشان انتخاب کرد؟

ظهور اولین گل گلستان محمدی یعنی ولادت امام حسن(ع) در شب سه شنبه نیمه ماه مبارک رمضان در بیت عصمت و طهارت، و در سال سال سوم هجرت واقع شد.

رسول خدا (ص) هنگام شکفتن این گل حضور نداشت و به سفری رفته بود. بعد از بازگشت بنابر عادت همیشگی اول سوی خانه فاطمه زهرا (س) رفت. وقتی مژده تولد کودک را به پیامبر خدا رساندند، سرور و شادمانی خاصی در چهره مبارک حضرت نمایان شد و خواستار دیدن فرزندش شد. کودک را که آوردند مشتاقانه او را در آغوش گرفت و بویید و بوسید و چون سلمی بنت عمیس مولود را در جامه زرد پوشانده بود، حضرت دستور داد تا او را در پارچه سفید بپوشانند. 

وقتی امام حسن(ع) متولد شد، حضرت فاطمه به حضرت امیرالمؤمنین (ع) گفت که او را نامی بگذار. امام گفت: سبقت نمی‌‌گیرم در نام گذاری او بر حضرت رسالت.

پس از ورود رسول الله(ص) به خانه از امیرالمؤمنین (ع) پرسید که او را نامی گذاشته‌‌ای؟ عرض کرد: در نام گذاشتن بر فرزند بر شما سبقت نمی‌‌گیرم.

حضرت (ص) هم فرمود که من نیز سبقت بر پروردگار خود نمی‌‌گیرم.

حق تعالی امر کرد به جبرییل که برای محمد (ص) پسری متولد شده است، برو به سوی زمین، سلام مرا به او برسان و تهنیت و مبارک باد بگو و بگو که علی نسبت به تو به منزله هارون است به موسی ...

جبرییل از طرف خدای متعال گفت که اسم او شبر (همنام پسر بزرگ هارون) است، حضرت فرمود: که لغت من عربی است (و شبر، عبری است). جبرییل گفت: نامش را حسن بگذار.

نام حسن قبلا وجود نداشته، بلکه از نام‌‌های اهل بهشت است.

مردم برای دیدن جمال امام حسن(ع) ازدحام می‌کردند

* شکل و چهره ظاهری حضرت چگونه بود؟

امام حسن (ع) از نظر چهره و زیبایی به قدری با شکوه و با جمال و جلال بود که نوشته‌‌اند بعد از رسول خدا (ص)  هیچ‌کس همچون او چهره شکوهمند و شرافتمند نداشت.

در بیرون خانه، ایشان فرشی می‌‌گستراند، وقتی که آن حضرت از خانه بیرون می‌آمدند و روی آن فرش می‌نشستند، هر کس از آنجا عبور می‌کرد می‌ایستاد و نظاره‌گر جمال ایشان می‌شد و به این ترتیب بر اثر ازدحام جمعیت، راه عبور و مرور قطع می‌شد. وقتی کار به اینجا می‌رسید، آن حضرت بر می‌خواستند و به خانه بر می‌گشتند.

رخسار آن حضرت سفید، آمیخته به سرخی، چشمانش در کنار سفیدی آن درخشش خاصی داشت، و متوسط‌ القامة و ملیح بود. استخوان و عضلاتش درشت، فاصله شانه و بازوانش زیاد، گردنش همانند نقره می‌‌درخشید، و هوش و ذکاوت سرشاری داشت.

صبر و حلم، دو ویژگی برجسته امام حسن(ع)

* یکی از صفاتی که امام حسن به آن معروف است صبر است. در این‌باره اگر مطلبی هست بفرمایید.

بله آنچه بیش از دیگر ویژگی‌‌های امام حسن(ع) از برجستگی برخوردار است: صبوری و حلم آن بزرگوار است.

همین خصلت نیکوی امام حسن(ع) در چشم شیعیان و مخالفین و دشمنان و کفار بسیار جلب توجه کرده و ایشان را زبانزد عامه و خاصه کرده است. 

در کتاب‌های لغت حلم به معنای خویشتن داری به هنگام هیجان غضب است و از آنجا که این حالت یعنی حلم از عقل و خرد ناشی می‌‌شود، بعضی موقع کلمه حلم و حلیم به معنای عقل و خرد نیز به کار رفته است.

انسان دارای حلم کسی است که عاقلانه در عین توانایی در هیچ کاری شتاب نمی‌کند و در کیفر مجرمان شتاب زده نمی‌‌شود، روحی بزرگ دارد و خشم و احساسات خود مسلط است.

خداوند متعال هم در قرآن  وقتی می‌‌خواهد پیامبران و رسولان را تعریف کند از صفت ارزشمند حلیم استفاده می‌نماید.

صبر هم یعنی تحمل ناملایمات و سختی‌‌ها و درد‌ها و رنج‌‌ها همراه با عکس‌العمل شایسته. خواه با سکوت و سکون، خواه با شکر و سپاس و تنزیه و استعانت الهی. البته نه بطور موقت، بلکه با دوام و ثبات و استمرار.

یعنی کسی که مثلاً فرزندش را از دست داده صبرش این است تحمل کند و از خدای تعالی طلب استقامت نموده و از این قضا و قدر الهی که باعث تقرب او به خدا شده، سپاس و شکرگزار باشد.

انسان‌‌های صابر و با استقامت در زمره پیامبران هستند. با نگاهی به سیره و زندگانی امام حسن (ع) نمونه‌‌های فراوانی از صبر و شکیبایی و بردباری مشاهده می‌‌شود.

بعد از غصب خلافت از پدر بزرگوارش و و بعد از وقایع کوفه و صلح تحمیلی، تهمت‌ها و نارواها سپس سلب آرامش و آسایش در خانه با همسری که عامل دشمن شده بود همه و همه با صبر و صبوری صابری چون حضرت مجتبی (ع) قابل تحمل شد.

نمونه‌هایی از کریم بودن امام حسن مجتبی (ع)

* یکی دیگر از صفاتی که امام حسن (ع) به آن معروف است کریم بودن است. در مورد کریم بودن حضرت توضیحی بفرمایید.

حضرت امام حسن مجتبی (ع) در طول عمر خود دوبار تمام اموال و دارائی خود را در راه خدا خرج کرد و سه بار ثروت خود را به دو نیم تقسیم نمود. نصف آن را برای خود نگه داشت و نصف دیگر را در راه خدا بخشید.

ابن عباس می‌گوید: من در خدمت حسن بن علی (ع) بودم که در مسجدالحرام معتکف و مشغول طواف بود، که یک نفر از شیعیان آمد و گفت: ای فرزند رسول خدا فلانی از من طلب دارد اگر  مصلحت می‌دانید آن را بپردازید.

حضرت فرمود سوگند به پروردگار این خانه چیزی ندارم، عرض کردم اگر مصلحت می‌دانید از او بخواهید به من مهلت بدهد. او مرا به حبس تهدید کرده است.

بعد از شنیدن حرف آن شخص، حضرت طواف را رها کرد و با او به راه افتاد. عرض کردم: ای فرزند رسول خدا آیا فراموش کرده‌‌اید که معتکف هستید؟

حضرت فرمود: نه و لکن از پدرم شنیدم که فرمود: از رسول خدا شنیدم که فرمود: هر کس حاجتی از برادر مؤمن خود برآورد همچون کسی است که نه هزار سال خدا را با روزه داری و شب زنده داری عبادت کرده باشد.

فردی از چادرنشینان خدمت امام حسن(ع) شرفیاب شد. قبل از آنکه اظهار نیاز کند حضرت امر فرمود که هرچه در خزانه هست به او بدهند، وقتی به سراغ خزانه رفتند مبلغ بیست هزار درهم یافتند و همه را به سائل نیازمند دادند.

مرد سائل که از رفتار سخاوتمندانه حضرت به شگفت آمده بود، عرض کرد: آقای من، چرا به من فرصت ندادید تا نیاز خود را بیان کنم و در مدح شما سخن بگویم؟

امام در پاسخش فرمود: ما گروهی هستیم که بخشش‌‌هایمان بی درنگ صورت می‌‌گیرد.

با سخنرانی امام حسن (ع) حدود 12000 نفر به سپاه امیرالمؤمنین پیوستند

* آیا امام حسن(ع) در جنگ‌های زمان خلافت حضرت علی(ع) حضور داشت؟

بله نخستین جنگی که در عصر خلافت حضرت علی(ع) از سوی بیعت شکنان در بصره رخ داد جنگ جمل بود. حضرت علی (ع) به همراه دو فرزند خود حسن و حسین علیهم‌السلام با سپاه خود از مدینه به سوی بصره برای سرکوبی بیعت شکنان حرکت کردند هنگامی که به روستای ربذه رسیدند، حضرت علی (ع) نامه‌ای توسط عبدالله بن عباس و محمدبن ابی بکر برای ابو موسی اشعری استاندار کوفه فرستاد و او را به جهاد فرا خواند و از او خواست تا مردم کوفه را برای کمک بفرستد، ولی او از فرمان حضرت سرپیچی کرد و به جای بسیج مردم برای جهاد آن‌ها را از پیوستن به سپاه امیرالمومنین (ع) باز داشت.

مأمورین امام(ع) در برگشت از کوفه اعمال ابوموسی را گزارش دادند و امام در ذیقار فرزندش حسن (ع) را همراه عمار دوباره به کوفه برای بسیج سپاه فرستاد.

امام حسن(ع) که حدود سی سال داشت در یک سخنرانی شور انگیز و روشن‌گرانه فرمود: ای مردم، شما می‌دانید که علی(ع) نخستین کسی است که با رسول خدا (ص) نماز خواند و در ده سالگی پیامبری او را تصدیق نمود و در همه جنگ‌های پیامبر در رکاب او بود رسول خدا(ص) همواره از او راضی بود و به نقلی فرمود: ما آمده‌ایم تا شما را به سوی خدا، کتاب او، سنت پیامبرش و شایسته‌‌ترین فرد برای بیعت دعوت کنیم کسی که قرآن او را نادیده نگرفته و در سنت رسول خدا (ص) ناشناخته نبوده و هیچ کس بر او پیشی نگرفته است. کسی که دو پیوند با پیامبر(ص) دارد یکی پیوند برادر دینی و دیگری پیوند خویشاوندی. علی شما را به یاری می‌طلبد، و به سوی حق فرا می‌خواند و فرمان می‌دهد که به سوی او حرکت کنید.

بعد از این سخنرانی‌های شور انگیز و حکیمانه امام حسن (ع) حدود دوازده هزار نفر بسیج شدند و همراه امام حسن (ع) به سپاه امیرالمؤمنین (ع) پیوستند.

امام حسن(ع) در یک کار انقلابی در مقابل کارشکنی ابو موسی اشعری او را عزل کرد و فرمود: از مسجد ما بیرون برو و به طور کلی از کوفه خارج شو، و هرجا می‌‌خواهی برو اینجا نباید بمانی.

امام حسن(ع) در جنگ‌های صفین و نهروان حضور فعال داشت

یکی دیگر از جنگ‌هایی که امام حسن(ع) حضور فعال داشت جنگ صفین بود.

در یکی از روزهای جنگ، امام علی(ع) مشاهده کردند که حسن(ع) با سرعت برای حمله به دشمن به سوی میدان می‌رود در این هنگام به همراهان خود فرمود: این جوان را نگه دارید تا من بر مرگ این دو یعنی حسن(ع) و حسین(ع) بخل ورزم تا مبادا با کشته شدن آن دو نسل رسول خدا (ص) قطع شود.

در جنگ نهروان نیز حضرت حضور داشت و با سخنرانی‌های امام حسن(ع) و خود حضرت علی(ع) هشت هزار نفر از خوارج پشیمان شدند و برگشتند.

فعالیت‌های امام حسن(ع) در حکومت علوی

* امام حسن(ع) قبل از امامت چه فعالیت‌‌ها و مسؤلیت‌‌هایی داشت؟

امام حسن(ع) در زمان پنج سال حکومت عدل علوی مسئولیت‌‌های مهم و فراوانی بر عهده داشت که برخی از آنها عبارتند از: 

قاضی القضات حکومت علوی و حتی قبل از آن، امام جمعه و امام جماعت منصوب پدر در مسجد کوفه، مأمور عزل و نصب عوامل اجرایی کشور اسلامی، فرمانده ارشد جنگ‌های تحمیلی علیه حکومت علوی در جنگ جمل و صفین و نهروان، مسئول موقوفات علی بن ابی طالب و فاطمه زهرا(س)، سرکشی و رسیدگی به امور معیشتی مستضعفین، سرپرستی اهل بیت در غیاب پدر، تعلیم و تربیت شیعیان مخلص و جمع آوری و ایجاد تشکیلات برای آنها، دفاع از حکومت علوی در مقابل اعتراض کفار و منافقین و خوارج و عهد شکنان، دعوت مردم به بیعت با وصی رسول الله و خلیفه حق و جانشین واقعی رسول الله در مدینه، حامی ولایت و پشتیبان حاکم و ولی حق، نماینده تام‌الاختیار حضرت علی در تجهیز و بسیج لشکر و دعوت مومنین برای جهاد حق علیه باطل.

تخریب چهره امام حسن(ع) با پیش کشیدن ازدواج‌های حضرت

* آیا صحیح است که امام حسن(ع) همسران بسیار زیادی داشت؟

کسانی ‌که اولیاء الهی را مانعی برای دست یابی به مقاصد دنیوی خود می‌‌دیدند، در صدد تخریب آن نور الهی بر ‌آمدند.

بعضی به دستور خلفای جائر و غاصب، مطالب کذب و غیر واقعی را جایگزین حقیقت و واقعیت کردند، تا به خیال خود چهره نورانی و الهی حضرات معصومین را مخدوش کنند.

از جمله مباحث و موضوعاتی که در دستور کار بعضی مورخین قرار گرفته تخریب چهره نورانی امام حسن(ع) با پیش کشیدن ازدواج‌های حضرت است.

این مطلب صحیح نیست چون اگر قبول کنیم حضرت، همسران زیادی اختیار کرده باشد، باید مقدمات و مؤخرات و مراسم خواستگاری یا نام این تعداد همسران و طایفه و قبیله آنان در گوشه‌ای از تاریخ ثبت و ضبط شده باشد در حالیکه چنین نیست.

این ادعا از دروغ‌‌های دستگاه عباسی و اموی است که حتی علمای اهل سنت هم آن را قبول ندارند.

ازدواج با تعداد همسران بیشتر از حد مجاز، با قوانین شرعی و قرآنی سازگار نیست. چون هر مردی می‌‌تواند چهار زن دائمی داشته باشد و اگر در صورتی که ازدواج موقت با این تعداد داشتند در تاریخ ثبت می‌‌شد ولی در تاریخ اثری از آن نیست. 

راویان احادیث ازدواج‌های امام حسن(ع) دروغگو بودند

* آیا این مطلب صحت دارد که حضرت علی (ع) فرمودند: به حسن، زن ندهید که او بسیار طلاق می‌دهد؟

اولاً طلاق از نظر اسلام ناخوشایندترین حلال‌ها، نزد خداست و حضرت امام حسن(ع) بنا به شهادت و تصریح تاریخ، از زاهدترین و با تقواترین انسان‌های زمانه خویش بوده است. پس این مطلب که ایشان خیلی طلاق می‌داده تا زن‌های بیشتری اختیار کند با این شهادت تاریخ، قابل قبول نیست.

مهم اینکه، اگر مسلمانی اهل قرآن باشد به خوبی در می‌یابد که این مطلب با آیات صریح قرآن سازگار نیست از جمله آیه مباهله و آیه تطهیر.

کسی که فکر گناه هم نمی‌کند آیا چنین اتهامات و جعلیاتی، نسبت به او قابل قبول است؟ آیا ما نباید کمی به عقل خود مراجعه کنیم؟

آیا می‌شود کسی که فاسق است و به ظاهر اهل معصیت و عصیان است مطلبش را به راحتی و بدون فکر و تامل، قبول کنیم؟

آیا هر کتاب و هر نویسنده‌ای هر چیزی بگوید، درست است؟

آیا معقول است حضرت علی(ع)  بالای منبر، در مقابل جمعیت بگوید: به حسن زن ندهید چون طلاق دهنده است یعنی پسرش و فرزند رسول خدا (ص) را این چنین توبیخ کند، و امام حسن حرف پدرش را عملی نکند و 250 یا 300 زن بگیرد.

همچنانکه ائمه معصوم، در زمان خود دشمن داشته‌اند و آنها را شهید کرده‌اند بعد از زمان خود هم و حتی الان هم دشمن دارند و علیه آن بزرگواران کار و تلاش و می‌کنند و می‌خواهند چهره معنوی آنان را مخدوش کنند. 

مجموع روایاتی که در زمینه تهمت ازدواج‌‌های زیاد امام حسن(ع) در تاریخ وارد شده است از سه نفر می‌باشد؛ ابوالحسن علی بن محمد مداینی که بسیاری از رجال شناسان او را دروغگو، جعال، رشوه گیر و ضعیف‌الروایه و هوادار بنی‌امیه و بنی‌عباس می‌‌دانند.

دوم ابوطالب مکی، که مردی داستان سرا و سخن‌باف بوده و در جوانی آوازه خوانی می‌‌کرده و اختلال روانی داشته و رجال شناسان معتبر او را ضعیف و غیر موثق شمرده‌‌اند.

سوم ابوجعفر منصور دوانیقی که دشمنی او با آل علی (ع) زبانزد خاص و عام است.

تهمت ازدواج‌های مکرر امام حسن(ع) در زمان خلفای عباسی رواج یافت

این مطالب اهانت آمیزی که به امام حسن(ع) نسبت داده شده در زمان خلفای عباسی و منصور عباسی شایع و رواج و قوت گرفته و قبل از آن مطرح نبوده است. آن هم به خاطر دفع و سرکوبی قیام‌های متعددی که در سراسر ممالک اسلامی بر ضد غاصبان و ظالمین و خلفای عباسی صورت گرفته است، پس دست به تخریب چهره ائمه به خصوص امام حسن(ع) زدند. چون اکثر سران قیام از فرزندان امام حسن(ع) بودند.

پس اگر آن مطالب واقعیت داشت، باید در زمان امام حسن(ع) کسانی مثل معاویه و مغیره، عمرو عاص و دیگران آن را بر ضد حضرت استفاده می‌کردند، با اینکه آنها از هر کاری و هر حیله‌ای دریغ نکردند.

حفظ اصل اسلام در زمان امام حسن(ع) تنها با صلح امکان پذیر بود

* چرا امام حسن مجتبی‌(ع) با معاویه صلح کرد در حالی که امام حسین(ع) با یزید صلح و بیعت نکرد؟

چون یاران با وفای کمی در اختیار داشتند. حتی بستگانش مانند عبیدالله بن عباس ایشان را تنها گذاشتند.

عقاید سپاه کوفه متفاوت بود و بعضی برای جمع آوری غنیمت، بعضی به خاطر رؤسای قبایل خویش، بعضی فقط برای جنگیدن با معاویه نه اطاعت از ولایت آمده بودند، یعنی نیت خالص نداشتند برای همین در موقع حساس، صحنه را ترک کردند.

همچنین حفظ اصل اسلام در آن زمان با صلح امکان پذیر بود. مثل سوراخ کردن کشتی به وسیله حضرت خضر و صلح پیامبر با کفار و مشرکین مکه.

پس اولا: باید دانست که هر امامی در عصر خویش با توجه به شرایط موجود، وظیفه و ماموریت الهی خود را انجام می‌داد.

ثانیاً: در صلح امام حسن(ع) برادرش امام حسین(ع) هم ناظر و هم مطیع بود. چنانچه بعد از شهادت امام حسن(ع)، ابا عبدالله الحسین(ع) برای معاهده صلح پایبند بود و بعد از ده سال که معاویه به درک واصل شد، علیه یزید بن معاویه دست به قیام زد.

ثالثاً: معاویه در ظاهر، مراعات مسائل شرعی را می‌کرد و ظواهر را در حد امکان حفظ می‌نمود و به حکومتش رنگ اسلامی می‌داد، اما یزید علناً مقدسات را زیر پا می‌گذاشت به طوری که اصحاب خاص معاویه به آن اعتراض می‌کردند و وقتی که معاویه می‌خواست یزید را به جانشینی خود معرفی کند به خاطر همین فسق و فجور علنی مورد سرزنش بعضی خواص خود قرار گرفت.

خود یزید به طور علنی می‌گفت هاشمیان اسلام را بازیچه و وسیله حکومت خود قرار دادند چون نه وحی آمده و نه حدیثی. یعنی اسلام وجود ندارد و می‌گفت: هرگاه شراب، روزی در دین احمد حرام شد، تو آن را مطابق دین مسیح بخور.

رابعاً: معاویه در ابتدا گفت: با هر شرطی که امام حسن(ع) برای صلح قرار دهد موافقم و آن را تعهد می‌کنم ولی یزید به فرماندار مدینه نوشت که از حسین بن علی بیعت بگیر و گرنه او را مهلت نده.

البته برای امام حسین(ع) هفتاد یار مخلص و با وفا و وابستگان عاشق و جان بر کف موجود بود، ولی در زمان امام حسن مجتبی(ع) حتی به سجاده زیر پای ایشان هم رحم نکردند و برای معاویه نوشتند ما او را دست بسته تحویل تو می‌دهیم و افرادی از سپاه خودی ایشان را مجروح کردند.

در مجموع می‌توان گفت اگر در جنگ با معاویه امام حسن(ع) شهید می‌شد تاثیر آنچنانی برای جامعه جاهل و فضای خاصی که معاویه درست کرده بود نداشت و با مکرها و حیله‌های معاویه امام حسن(ع) طغیانگر جلوه داده می‌شد. اما شهادت امام حسین(ع) باعث بیداری و تفکر و اندیشه و پشیمانی کوفیان و به قیام و خونخواهی آنها منجر شد و اسلام ناب، زنده ماند.

پیامبر(ص) از صلح امام حسن(ع) خبر داده بود

* از معجزات و کرامات امام حسن (ع) مطلبی دارید؟

جابربن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر(ص) حکایت می‌کند که سوگند به حقانیت خداوند و حقانیت رسول الله (ص) جریان بسیار عجیبی از امام حسن(ع) دیده‌ام که بسیار مهم و قابل توجه است.

بعد از آنکه بین آن حضرت و معاویه آن قضایای مشهور واقع شد و در نهایت بین آن دو صلح گردید بر من بسیار سخت و گران آمد.

بعضی از اطرافیان آن حضرت نیز از این امر ناراحت و سرگردان بودند، تا آنکه روزی به خدمت حضرتش وارد شدم.

آن بزرگوار فرمود: ای جابر از من دلگیر و افسرده خاطر مباش و هرگز فرموده جدم رسول الله (ص) را از یاد مبر که فرمود: فرزندم حسن سرور جوانان اهل بهشت است و خداوند به وسیله او بین دو گروه عظیم صلح می‌‌کند.

جابر می‌گوید این توجیه، آرام بخش دردهایم نشد، و با خود گفتم منظور پیغمبر این مورد صلح نبوده است چون این حرکت سبب هلاکت مؤمنین خواهد شد.

در همین لحظه حضرت دست خود را روی سینه‌‌ام قرار داد و فرمود هنوز مشکوک هستی گفتم: بلی

فرمود: آیا دوست داری رسول الله (ص) را شاهد بگیریم تا مطلبی را از ایشان بشنوی؟ جابر می‌گوید از پیشنهاد حضرت بسیار تعجب کردم که ناگاه متوجه شدم زمین شکافته شد و رسول الله(ص) به همراه امیر المومنین(ع) و جعفر و حمزه صلوات الله علیهم خارج شدند و من مبهوت و متحیر به آنها خیره شدم.

امام اظهار داشت که یا رسول الله! جابر نسبت به عملکرد من با معاویه مشکوک شده است و شما از قلب او آگاه‌ترید.

در این هنگام پیغمبر لب به سخن گشود و فرمود: ای جابر مؤمن نخواهی بود، مگر تسلیم ائمه خود باشی و افکار و نظریات شخصی خود را کنار بگذاری.

سپس افزود: ای جابر، آنچه فرزندم حسن انجام داد تسلیم آن باش، و بدان که عملکرد و کارهای او بر حق است و او با این کار مؤمنین را زنده کرد و بدان آنچه را او انجام داد از طریق من و از طرف خداوند متعال بوده است.

عرض کردم: یا رسول الله من تسلیم امر شما شدم، بعد از آن مشاهده کردم که ایشان به سمت آسمان بالا رفتند.

* با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید.

من هم از شما متشکرم و این میلاد مبارک را به همه مردم عزیز تبریک می‌گویم.