بررسي شبهات مربوط به حديث غدير

*ایرادات بر حدیث غدیر و پاسخ آنها:

اغلب علمای اهل سنت مانند شیعیان در صحت حدیث غدیر تردید نمی‏کنند. نام چهل تن از ایشان را امینی در الغدیر با اقوال و شرح احوالشان ثبت کرده است.(الغدیر (1/294) ولی آنان به دلایلی که در کتب خود آورده و بیشتر آنها تقلیدی است این حدیث را برای اثبات ولایت و خلافت بلافصل کافی نمی‏دانند براي روشن شدن موارد اختلاف توضیحات ذیل نوشته می‏شود:
از قرن پنجم هجری که تعصبات و صف¬آرائی‏های مذهبی شدت یافت بعضی مانند ابن حزم اندلسی (م 438 ق) و بعد از او ابن تیمیه (م 622 ق) به دلیل آنکه حدیث غدیر در صحیح بخاری و صحیح مسلم نيامده و جز در مسند ابن حنبل در سایر صحاح نیامده ، آن را ضعیف شمردند. ملا سعد تفتازانی و قاضی عضد ایجی و ملا علی قوشچی و میر سید شریف جرجانی و نظایر ایشان نیز همین سخنان را تکرار و برای نظر خود شاهد آوردند که ابوداوود و ابوحاتم سجستانی نیز صحت این حدیث را مورد طعن قرار داده‏اند.

شیعیان در پاسخ ایشان می‏گویند:
اولا) احادیث صحیح به مندرجات دو کتاب بخاری و مسلم منحصر نیست. به همین سبب حاکم نیشابوری (م 405 ق) کتاب المستدرک علی الصحیحین را نوشته بود تا احادیث صحیحِ از قلم افتاده را در آن جمع کند و حدیث غدیر از آن جمله است؛

ثانیا) حدیث غدیر در صحیح ترمذی و سنن ابن ماجه و سنن دارقطنی و مسند ابن حنبل که هر چهار از منابع معتبر اهل سنت به شمار می‏رود مسطور است (فضائل الخمسه، 349) ؛

ثالثا) در طرق حدیث غدیر سی تن از اساتيدِ بخاری و مسلم (الغدیر، 1/320) مذکورند که اگر در اعتبار ایشان شکی باشد اعتبار احادیث بخاری و مسلم نیز زیر سؤال می‏رود؛

رابعا) حدیث غدیر را صد و ده تن از صحابه و هشتاد و چهار تن از تابعین و سیصد و ده محدث روایت کرده‏اند. چنین حدیث متواتری را چگونه مي¬توان ضعیف خواند؟!

خامسا) عبارت من کنت مولاه فعلی مولاه که در حدیث غدیر آمده در سایر احادیث صحیح نیز آمده است. مانند حدیث بریدة بن الحصیب و حدیث اعمش و حدیث ابن عباس (المستدرک علی الصحیحین، 3/110؛ فیض القدیر، 6/218؛ حلیة الاولیاء، 6/4 و 23؛ مسند، ابن حنبل، 5/358؛ کنز العمال، 6/152؛ ذخائر العقبی، 1، 86؛ مجمع الزوائد، 9/119) ؛ 2)



درباره دلالت حدیث غدیر بر امامت و پيشوايي علی(ع) :

درباره دلالت حدیث غدیر بر امامت و پيشوايي علی(ع) ، همه علمای شیعه اتفاق نظر و اجماع دارند. شواهد بسیار از کلام فحول شعراء و لغویین عرب که قولشان در عربیت حجت است ثابت می‏کند که مولی به معنی «اَولی به نفس» و ولیِّ واجب الاطاعة است و چنانکه گذشت ابوبکر و عمر ، علی را «مولی کل مؤمن و مؤمنة» خواندند که معلوم است به معنی ولی واجب الاطاعة است؛

در فرهنگهای عربی مولی به بیست و هفت معنی آمده است: پروردگار، انعام دهنده، انعام داده شده، آزاد کننده، آزاد شده، پسر، عمو، پسر عمو، خواهرزاده، شریک، بنده، مالک بنده، هم سوگند، یار، تابع، همسایه، مهمان، ولی، ناصر، داماد، عهده‏دار امر، سزاوارتر، خویشاوند، آقا، متولی، فقید و دوستدار . علمای اهل سنت مولی را در حدیث غدیر دوستدار و یاور معنی می‏کنند و می‏گویند مولی به معنی اَولی یا ولی نیست چون وزن مَفعَل در زبان عرب به معنی افعل یا فعیل نیامده است. بنابراین به این حدیث بر ولایت مطلقه و خلافت علی نمی‏شود استناد کرد . شیعیان این استدلال را نادرست می‏دانند و دلايل بسیار اقامه می‏کنند که مفعل به معنی افعل و فعیل هر دو آمده است (فضائل الخمسة، 1/391 به بعد؛ الغدیر، 1/344 به بعد) . به علاوه یاری کردن و دوست داشتن پیغمبر(ص) به حکم قرآن بر هر مسلمان واجب است. توصیه یاری کردن و محبت علی(ع) هم مسأله چنان مهمی نبود که به خاطر آن کنگره اسلامی تشکیل شود زيرا این امر در ده‏ها حدیث دیگر ابلاغ شده بود و تشریفات و بیعت کردن و تاج پوشی لازم نداشت؛

زيرا يکي از معاني ولاء ارتباط هم پيماني بين عرب و عجم است به همين خاطر معمولاً يک فرد عجمي به عربهاي هم پيمان خود مولی مي گفت و برعکس. اما اگر دو نفر هر دو عرب باشند و يکي به ديگري مولی بگويد اين ديگر به معناي هم پيماني نمي تواند باشداحمد بن حنبل و سایر ائمه حدیث آورده‏اند که چند تن از انصار از جمله ابو ایوب انصاری در رحبه (مکاني در کوفه) نزد علی آمدند و هنگام سخن گفتن او را مولی خطاب کردند. علی عمداً فرمود چرا به من مولی می‏گویید حال آنکه شما عرب هستيد و من مولای شما چگونه توانم بود؟ گفتند: ما در روز غدیر خم حضور داشتیم و شنیدیم که رسول الله ترا مولای ما خواند از این رو بر خود لازم می‏بینیم ترا مولی خطاب کنیم (الغدیر، 1/187 .( اين حدیث دلیل است بر آنکه معنی مولی در حدیث غدیر بالاتر از دوست و یاور و به معنی ولی امر است؛

همچنين در رسوم عرب اگر شخصي برده اي را مالک مي شد و سپس او را آزاد مي کرد مولاي آن برده خوانده مي شد.برخي از علمای اهل سنت گفته اند که حدیث «من کنت مولاه فعلی مولاه» را رسول الله (ص) به اسامة بن زید فرمود. او ضمن گفتگو با علی گفت: مولای من رسول الله است. تو که مرا آزاد نکرده‏ای. پیغمبر به اسامه فرمود: هر که را من آزاد کننده‏ام علی آزاد کننده اوست. بعضی هم گویند مخاطب این حدیث در روز غدیر زید بن حارثه پدر اسامه بوده است. شیعیان این قول را به هر دو احتمال باطل می‏دانند زیرا اسامة بن زید آزاد کرده¬ي پیغمبر نبود بلکه پدرش زيد را رسول الله (ص) آزاد کرده بود و اسامه آزاد به دنیا آمده و هرگز برده نبوده. در مورد زید بن حارثه نیز این سخن صادق نیست چون او در جمادی الاولی سال هفتم در جنگ موته شهید شده بود و طبعا نمی‏توانست در روز غدیر حضور داشته باشد. مأمون عباسی با همین استدلال چهل تن از محدثین اهل سنت را مُجاب نمود (اعیان الشیعة، 1/363) ؛ 6)

ابن کثیر شامی در تاریخ دمشق (به روایت اعیان الشیعة) آورده است که اجتماع غدیر خم و حدیث غدیر در شأن علی بدان سبب بود که پس از بازگشت وی از فتح یمن چند تن از ناراضیان او را به خشونت و عدم رعایت عدالت در تقسیم غنایم متهم کردند، پيامبر(ص) برای اثبات بيگناهي علی و رفع شبهه ها، اجتماع غدیر را ترتیب داد و آن سخنان را در فضائل علی بیان نمود. علمای شیعی این قصه را نیز بي¬ارتباط با موضوع می‏دانند زیرا به اتفاق مورخین شکایت ناراضیان و پاسخ رسول الله در مکه در حضور حاجیان بود اما حدیث غدیر مربوط به روز هجدهم ذیحجه بعد از خروج از مکه و بعد از مناسک حج است و نبايد بين اين دو موضوع خلط نمود. در ايام حج موضوع جديد و نارضايتي جديدي پيش نيامده بود که لازم باشد رسول الله (ص) چنان کنگره عظیمی را برای پاسخگویی ترتیب دهد. ضمناً ناراضيان در بازگشت از يمن عده اي محدود و اندک بودند و پيامبر(ص) در مکه پاسخ آنها را داده بود و نياز نبود در روز هجدهم ذيحجه در جمع عمومي با آن تشريفات مسأله را مطرح کند.

در پايان چند منبع مرتبط با موضوع غدیر و تشیع معرفي مي شود :

1. ترجمه المراجعات سيد عبدالحسين شرف الدين ( اين کتاب چند ترجمه دارد و شايد بهترين آنها ترجمه محمد جعفر امامي باشد با عنوان امامت و رهبري امام علي(ع) )
2. اهل بيت(ع) دکتر محمد تيجاني(تونسي)
3. سقيفه علامه سيد مرتضی عسکري تلفنهاي فروش : 8976198 و 2847035 و 6480026 و 7521836
4. فريب دکتر صالح الورداني(مصري)
5. شيعه در اسلام علامه سيد محمدحسين طباطبايي(ره)
6. اهل سنت واقعي دکتر محمد تيجاني(تونسي)
7. ويژگيهاي اميرالمومنين(ع) مؤلف:امام نَسائي(از علماي طراز اول اهل سنت و صاحب يکي از کتب ستّه) مترجم : دکتر فتح الله نجارزادگان
8. شیعه پاسخ می دهد حسینی نسب ¬درباره¬ی تشیع و تسنن
9. آیین وهابیت جعفر سبحانی (نگاهی به عقاید و عملکرد فرقه ی وهّابی)

برخي از منابع فوق و نيز برخي منابع جيبي عربي درباره اين موضوعات را از انتشارات مشعر واقع در ساختمان سازمان حج و زيارت طبقه همکف مي توانيد خريداري فرماييد.

بخش عمده اين مطالب برگرفته از مقاله آقاي مشايخ فريدني در دايرة المعارف تشيع ج 6 است.
منبع: وب اسلام وبرادری