درس نهم : فرجام کار
هدف کلي :
آشنايي با سرنوشت و سرانجام انسان در منزل آخرت و احساس نياز به کسب آمادگي در آن روز
مرور بر مفاهيم :
1. پس از پايان محاکمه الهي ، دوزخيان به سوي جهنم رانده مي شوند .
2. پس از پايان محاکمه ي الهي ، نيکوکاران و رستگاران را به بهشت مي برند .
3. جهنميان در جهنم به عذاب هاي مختلفي دچار مي شوند .
4. عظمت عذاب هاي جهنم نشاني از عمق گناهان انسان است .
5. ما بايد بکوشيم تا خود را از عذاب الهي حفظ کنيم .
6. بهشتيان در بهشت از نعمت هاي بي شماري بهره مي برند .
7. برترين مقام بهشت ، مقام رضا و خرسندي است .
8. بالاترين درجه ي بهشت ، فردوس است .
9. بهشت و جهنم و نعمت هاي بهشتي و عذاب هاي جهنمي آثار و نتايج اعمال ما در دنياست .
نکات :
1. از ويژگي هاي آتش جهنم :
- آتش جهنم بسيار سخت و سوزاننده است .
- افروختگي آتش ، آن چنان است که به دل ها سر مي کشد و دل ها را مي سوزاند .
- هر بار که فرد مي نشيند ، شراره اي بر آن مي افزايند و آن را شعله ور تر مي کنند .
- سر چشمه ي آن از خود کافران و مجرمان و ستمکاران است .
2. مراد از هيزم دوزخ منظور از خود کافران و مجرمان و ستمکاران است و بت هايي که مي پرستيدند .
3. ماموران عذاب ، ملائکه اي هستند که بسيار سخت گير و شديدالعمل اند و از انجام وظيفه ي خود سرپيچي نمي کنند .
4. نيکوکاران مراحل زير را طي مي کنند تا به بهشت برسند :
- چون بهشتيان سر رسند ، درهاي آن را به روي خود گشوده مي بينند .
- بهشت هشت در دارد که بهشتيان از آن درها وارد مي شوند .
- نگهبانان بهشت به آنان سلام مي کنند و خوشامد مي گويند .
- رستگاران حمد و سپاس خدا را مي گزارند .
- هر يک متناسب با اعمالشان در درجه اي از بهشت قرار مي گيرند .
- بالاترين درجه ي بهشت فردوس است
- بالاترين مرتبه ي نعمت هاي بهشت لقاء و ديدار خداوند است
5. بهشت هشت در دارد که بهشتيان از آن درها وارد مي شوند :
- يک در مخصوص پيامبران و صديقان است .
- يک در مخصوص شهيدان و صالحان است .
- درهاي ديگر براي گروه هاي ديگر است .
6. برخي از نعمت هاي بهشتي :
- رنج و بدي به بهشتيان نمي رسد .
- هر چه دل و ديده شان بخواهد ، آماده مي شود .
- در بهشت هيچ آلودگي و ناپاکي وجود ندارد .
- گفتارشان سلام و درود است و کسي سخن لغو و گناه آلود نمي شنود .
- پيوسته با خدا هم صحبت اند و به « سبحانک اللهم » مترنم اند .
- بهشت براي آنان سراي سلامتي ( دارالسلام ) است .
- نعمت هاي دائمي آن هيچ گاه خستگي و سستي و ملامت نمي آورد .
- در آن جا انسان هميشه تازه و شاداب و سرحال است و همواره احساس طراوت و تازگي مي کند .
- زنان و مردان بهشتي در زيباترين و جوان ترين وجه در بهشت زندگي مي کنند .
- همسران بهشتي نيکو سيرت و زيبا رو ، جوان و شاداب ، پاک و طاهر ، شادکام و مسرور ، خوش و خرم ، بدون غصه و خشم و پيوسته عاشق و خرسند خود هستند .
6 . انواع رابطه هاي ميان عمل و پاداش و کيفر :
1 - پاداش و کيفر بر اساس مجموعه اي از قرار دادها که رابطه ي ميان کارها و پاداش ها و کيفرها يک رابطه ي قرار دادي است و انسان ها مي توانند با وضع قوانين اين رابطه ها را تغيير دهن
2 - پاداش و کيفري که محصول طبيعي خود عمل است . مانند سیگار کشیدن که جزای طبیعی آن سرطان ریه است .
3 - پاداش و کيفر اخروي : در عرصه ي قيامت خود عمل نمايان مي شود و هرکس عين عمل خود را مي بيند .
7. هر عملي دو جنبه دارد . يک جنبه ي مادي و ظاهري و يک جنبه ي باطني و غيبي .
- جنبه ي مادي و ظاهري بعد از عمل از بين مي رود .
- جنبه ي باطني و غيبي هرگز از بين نمي رود و در نفس روح باقي مي ماند .
8. نامه ي عمل گزارش اعمال نيست ، بلکه شامل خود اعمال است و به همين جهت هرگز از انسان جدا نمي شود .
9. به فرموده ي امام صادق (ع) : عمل در دوره ي برزخ به صورت يک شخص بر انسان ظاهر مي شود و انسان بدان آگاه مي گردد .
تفاوت هاي ميان ويژگي هاي آخرت با دنيا و برزخ
1- دنياي ما جهان پست و عالم آخرت جهان برتر است .
2- در اين جهان حيات و مرگ در هم آميخته و يکي در کنار ديگري است اما آن جهان يک پارچه حيات است .
3- در اين جهان آن چه ما انجام مي دهيم از ديد ديگران نهان است اما آخرت محل برملا شدن اسرار نهاني است .
4- دنياي ما دنياي فرسودگي و تباهي و فناست و آخرت جهان بقا و ثبات است .
5- در جهان آخرت از نظام همکاري و تعاون موجود در اين عالم خبري نيست .
6- در جهان آخرت قدرت درک و احساس در انسان بسيار شديد تر است .
7- دنيا سراي اختيار و عمل است اما در جهان آخرت موسم اختيار به ير رسيده و هنگام عمل به سررسيده است .
- اگر « دل » بهترين و مناسب ترين زمين براي کشت محصول آخرت است ، چهار شرط ديگر عبارتند از :
1. ايمان
2. عمل صالح
3. توبه
4. مراقبت و محاسبه ي نفس
درس دهم : اعتماد براو
هدف کلي :
توجه به نقش توکل و اعتماد به خدا در تقويت عهد ها و پيمان ها و تسريع در حرکت به سوي خدا
مرور بر مفاهيم :
1. پس از تفکر درباره معاد لازم است با خدا تجديد پيمان کنيم .
2. توکل به خدا از مهم ترين عوامل تقويت کننده ي عزم است .
3. توکل به تعقل و مشورت کمک مي کند .
4. هر چه تصميم هاي انسان بزرگ تر باشد به تکل بيش تر نياز پيدا مي کند .
5. توکل نشانه ي شجاعد است و با تهور متفاوت است .
6. پيامبران بزرگ الهي با توکل بر خدا مبارزه ي خود را پيش برده اند .
7. ملاک توکل به خدا عبارت است از :
- توانايي خداوند در برآوردن حاجات
- دانايي خداوند به عوامل سعادت ما
- قدرت مطلق خدا براي اجراي هر کاري
نکات :
1. مهم ترين عامل تقويت کننده ي عزم : توکل بر خدا و اعتماد به او است .
2. اعتماد برخدا و واگذار کردن نتيجه ي کارها ببه خدا را تکل مي گويند .
3. انسان به خداوند توکل مي کند زيرا تکيه گاهي مطمئن براي خود قرار مي دهد و امورش را به او واگذار مي کند .
4. توکل رابطه ي مستقيمي با معرفت خدا و ايمان به او دارد . هرچه درجه ي ايمان بالاتر باشد ، اعتماد و توکل انسان بر خدا نيز افزايش مي يابد .
7. اگر انسان بر خداوند توکل نداشته باشد ، در برخورد با مشکلات ، دروني آکنده از اضطراب ، نگراني و دلهره خواهد داشت ؛ زيرا از پشتيبان مطمئن و راستين غافل گرديده است و به تکيه گاه هاي دروغين و لرزان اعتماد دارد .
8 . دوران تصميم هاي بزرگ دوران نوجواني و جواني است .
9 . به ميزاني که تصميم بزرگ تر باشد ، نياز شديدتري به توکل بر خدا وجود دارد .
10. عکس العمل پيامبران الهي در برابر سر سختي قومشان توکل بر خدا بود و استوار و پايدار مسئوليت خود را ادامه مي دادند . 11. توکل امري قلبي و دروني است و در اين صورت است که موثر واقع مي شود .
12. توکل باید همراه با معرفت و اخلاص باشد ، شايسته است که با اخلاص بر خدا اعتماد کنيم و بدانيم که هيچ قدرتي در جهان مانع چاره سازي خدا نيست .
13. انسان بايد در راستاي داهيابي به نيازها و خواسته هايش ، از ابزار ئ اسباب بهره جويد . زيرا اين ابزار و اسباب بنابر حکمت الهي قرار داده شده و بي توجهي به آن ها ، بي توجهي به حکمت و علم الهي است .
شرايط توکل حقيقي
- فکر و انديشه ي خود را به کار گيرد ،
- با ديگران مشورت کند ،
- بهترين راه ممکن را انتخاب کند
- با عزم و اراده ي محکم براي رسيدن به مقصود تلاش کند .
درس يازدهم : دوستي با حق
اهداف کلي :
- شناخت آثار محبت داشتن به خدا
- تلاش براي تقويت رابطه ي محبت آميز با او
- دوستي با دوستان خدا و دشمني با دشمنان خدا
مرور بر مفاهيم :
1. آفرينش با رحمت و محبت آغاز شده است .
2. اساس و پايه ي دينداري محبت و عشق به خداست .
3. محبت و دوستي انسان را به پويايي و تحرک مي رساند .
4. محبت به خداوند ، محبت به دوستان خدا را در پي دارد .
5. محبت به خداوند سبب پيروي و اطاعت از او مي شود .
6. محبت به خداوند يبب بيزاري و تنفر از دشمنان خدا مي شود .
7. دينداري بر دو پايه ي تولي و تبري استوار است .
8. مبارزه با دشمنان خدا از آثار محبت به خدا است .
نکات :
1. با توجه به آیه شریفه « و رحمتي وسعت کل شي - رحمتم هر چيزي را فراگرفته است » غفاریت خداوند ناشی از رحمانیت اوست
2 .نفش محبت و دوستي در زندگی :
- سرچشمه ي بسياري از تصميم ها و کارهاي انسان است .
- فعاليت هايي که آدمي در طول زندگي انجام ميدهد ، ريشه در دل بستگي ها و محبت هاي او دارد
- محبت است که به زندگي آدم ها جهت مي بخشد .
3. آثار محبت به خدا :
- دوستي با دوستان خدا یعنی ، رسول خدا(ص) و اهل بيت ايشان (ع) هستند که مظهر تمام و کمال حق و جلوه ي زيبايي هاي اويند
- پيروي از خداوند
- محبت به راهي که ما را به خدا مي رساند . اگر انسان از صميم دل کسي را دوست داشته باشد ولي از فرمانش سرپيچي کند نشانه ي عدم صداقت در دوستي او است و دوستدار خدا ، دوستدار دين او و راه رسيده به اوست .
- بيزاري و تنفر از باطل و دشمنان خدا
- مبارزه با دشمنان خدا
4. دينداري بر دو پايه استوار است :
- تولي ( دوستي با خدا )
– تبري ( بيزاري از باطل )
5- دوستي با خداوند آثار و تجلياتي دارد که اگر اين آثار و تجليات موجود باشد ، شخص مي تواند دريابد که در دوستي با خدا صادق است .
6- نمي شود کسي دوستدار فضيلت ها باشد اما از عدل و حق و مساوات لذت نبرد ، در جهان زشتي و نامردمي و ستم ببيند و بتواند قرار و آرام بگيرد .
درس دوازدهم : فضيلت آراستگي
هدف کلي :
آشنايي با ارزشمندي آراستگي ظاهري همراه با عفاف در اسلام و گرايش به اين آراستگي و عفاف .
مرور بر مفاهيم :
1. اسلام بر پاکيزگي و آراستگي تاکيد مي کند .
2. آراستگي هنگام عبادت و آراستگي در خانه نيز مورد تاکيد اسلام است .
3. ميان آراستگي ظاهر و آراستگي باطن ارتباط وجود دارد .
4. عفاف يک حالت روحي و فضيلت اخلاقي است .
5. زن کانون عفاف خانواده و توجه به عفاف براي او ارزشمند تر است .
6. عزت در مقابل حقارت و ذلت قرار دارد .
7. نياز به مقبوليت با آراستگي ارتباط دارد .
8. انسان صاحب عزت نمي کوشد که با ايجاد تغييرات ظاهري ، توجه ديگران را به خود جلب کند .
توجه دین به زیبایی و آراستگی :
1. رسول خدا ( ص) مي فرمايد : خدا زيباست و زيبايي را دوست دارد .
2. از نظر امام صادق (ع) دو رکعت نماز که با بوي خوش گزارده شود از هفتاد رکعت نماز بدون بوي خوش بهتر است .
3. بيشترين توصيه به آراستگي براي وقت عبادت است .
4. توصيه هاي پيشوايان دين براي آراستگي هنگام عبادت : - استفاده از عطر – شانه زدن موها – پوشيدن لباس کاملا تميز و روشن – پاک بودن بدن
نکات :
1. ظاهر هرکس تجلي درون اوست و انديشه ها ، اخلاق و روحيات ، اعمال و ظواهر را مي سازند و شکل مي دهند . از سوي ديگر ، رفتارهاي ظاهري نيز به تدريج بر باطن انسان تاثير مي گذارد و روحيه ي فرد را تغيير مي دهد .
2. عفاف يک حالت روحي و فضيلت اخلاقي است که سبب مي شود انسان اندام ظاهري خود را وسيله ي خودنمايي و جلب توجه ديگران قرار ندهد و دگيران نتوانند از او هيچ گونه سوء استفاده اي کنند
3. ویژگی های انسان عفیف:
- انسان عفيف حيا دارد که ديگران به جهت بدنش به او توجه کنند و به تحسين و تمجيد وي بپردازند .
- انسان عفيف ، آراسته است اما آراستگي او به گونه اي است که جسم او وسيله ي جلب توجه ديگران قرار نمي گيرد . . - خود را بزرگ تر از آن مي ياب د که ديگران او را به عنوان يک ابزار نگاه کنند .
4 . به همان اندازه که رشته هاي عفاف در روح انسان ضعيف مي شود ، نوع آراستگي به خصوص آراستگي در پوشش تغيير مي کند و پوشش جنبه ي خودنمايي پيدا مي کند .
5. هر اندازه که رشته عفاف مستحکم شود ، پوشش و آراستگي ظاهري جلوه گاه زيبايي هاي روح و شخصيت متعالي انسان مي گردد .
6. عرضه ي نابجاي زيبايي ها ، به جاي گرمي بخشيدن به کانون خانواده ، « عفت » و « حيا » را از بين مي برد و اين دو گوهر مقدس را از او مي گيرد و خانواده را نيز نابود مي کند .
7. عزت نفس بدان معناست که وي عظمت و صلابتي در خود احساس مي کند که موجب مي شود حقارت و پستي را نپذيرد و تن به شکست و زبوني ندهد .
8. بزرگ ترين شکست نيز شکست روحي و معنوي است .
9. انسان عزتمند ، عفيف هم هست ؛ يعني ، عزتمندي او نمي گذارد به گونه اي خودنمايي کند که سرانجام آن تحقير در جامعه باشد يا وسيله ي جلب توجه نگاه هاي آلوده قرار گيرد .
10. عزت نفس در مقابل حقارت و ذلت قرار مي گيرد ، خودنمايي باعث حقارت و ذلت است که به تحقير فرد در جامعه منجر مي شود چون وسيله ي جلب توجه نگاه هاي آلوده قرار مي گيرد .
پيام هاي اصلي درس
- يکي از برنامه هاي ارزشمند زندگي انسان حضور عزتمند ، عفيف و آراسته در اجتماع است .
- اسلام تاکيد فراواني بر چنين حضوري دارد چون اين آراستگي و زيبايي ظاهر و باطن است .
- توصيه ي پيشوايان به آراستگي شامل حضور در اجتماعات و معاشرت ها ، هنگام حضور در خانواده و از همه مهم تر هنگام عبادت است .
- بايد ميان ظاهر و باطن در آراستگي تناسب وجود داشته باشد .
- بين آراستگي ظاهري و عفاف و عزتمندي تناسب وجود دارد .
- آراستگي با نياز به مقبوليت رابطه دارد .
- ميان آراستگي ظاهر و آراستگي باطن ارتباط وجود دارد .
- عفاف با نوع آراستگي مرتبط است .
- عزت با نوع آراستگي ارتباط دارد
- عفاف يکي از عوامل مهم حفظ بنيان خانواده است .
- نياز به مقبوليت نزد ديگران از نيازهاي فطري انساني است و بايد الگوهايي مثبت و مناسب براي رفع اين نياز وجود داشته باشد .
تفاوتي ميان آراستگي و خودنمايي
انسان عفيف آراسته است ، به گونه اي که جسم او وسيله ي جلب توجه ديگران قرار نمي گيرد اما هر قدر رشته هاي عفاف در روح انسان ضعيف شود نوع آراستگي به خصوص آراستگي در پوشش تغيير مي کند و جنبه ي خودنمايي پيدا مي کند .
اما يکي از مهم ترين تفاوت ها کوچکي نفس در خودنمايي و سلامت نفس در آراستگي است .
رابطه اي ميان عفت و آراستگي
انسان عفيف حيا دارد که ديگران به جهت بدنش به او توجه کنند و به تحسين و تمجيد وي بپردازند . او در وجود خود ارزش هاي والاتري مي يابد که مي تواند تحسين و احترام ديگران را برانگيزد .
درس سيزدهم : زيبايي عفاف
هدف کلي :
آشنايي با رابطه ي حجاي و عفاف و مسائل پيرامون حجاب براي گرايش و توجه بيشتر به حجاب اسلامي
مرور بر مفاهيم :
1. پوشش و حجاب در همه ي اديان ديگر هم مطرح است و خاص دين اسلام نيست .
2. حدود پوشش حجاب در قرآن کريم و روايات معصومين (ع) مشخص شده است .
3. حد و شرايط پوشش در اسلام معين شده است .
4. پوشش زنان محدوده ي بيشتر و دقيق تري دارد .
5. پوشش زنان مانع حضور آنان در اجتماع نيست .
6. پوشش مناسب از نشانه هاي عفاف و عزت نفس است .
7. گرايش به پوشش و عفاف يک گرايش فطري است .
نکات :
1. هر قدر سطح ارزش هاي اخلاقي در آن جوامع پايين آمده ، پوشش مردان و زنان نيز در سطح پايين تري قرار گرفته و شکل نامناسبي پيدا کرده است .
2. اديان الهي همواره بر پوشش تاکيد کرده و آن را لازمه ي دينداري شمرده اند .
3. رعایت حجاب در ادیان دیگر
- در آيين مسيحيت پوشش اهميت زيادي داشته و زنان معتقد به حضرت مسيح (ع) مي کوشيدند مانند حضرت مريم (س) موي خود را بپوشانند و با حجاب وارد جامعه شوند . اين امر نشان مي دهد که از نظر آنان ، داشتن حجاب ، به دينداري نزديک تر و در پيشگاه خدا پسنديده تر است .
- در آئین یهود زنان هنگام حضور در اجتماع به حجاب پای بند بودند.
- زنان ايراني قبل از اسلام که عموما پيرو آيين زرتشت بودند ، با پوشش کامل در محل هاي عمومي رفت و آمد مي کردند
4. نگاه به نامحرم تيري زهر آلود از ناحيه ي شيطان است .
5. نکات « آيه ي 59- سوره شريفه احزاب »
- حد پوشش و علت آن را نيز مشخص کرده است .
- زنان مسلمان از همان ابتدا موي سر خود را مي پوشاندند ولي با حدود آن آشنا نبودند
- پوشش سبب مي شود که زن به عفاف و پاکي شناخته شود
- افراد بي بند و بار که اسير هوا و هوس خود هستند ، در مقابل زنان با حجاب احساس حقارت کرده و به خود اجازه ي تعرض به او را ندهند .
6. چگونگي و نوع پوشش به آداب و رسوم ملت ها و اقوام بستگي دارد
7. برای مردان پوشيدن لباسي که آنان را نزد مردم انگشت نما کند يا وسيله ي جلب توجه زنان نامحرم قرار گيرد ، حرام است .
8. زن به شکرانه ي نعمت زیبایی خود ، بايد :
اولا در حفظ زيبايي و طراوت خود بکوشد ؛
ثانيا از اين نعمت براي رشد و کمال خود و خانواده بهره
9. تاثیر پوشش زنان در اجتماع ، بنا به فرموده ي قرآن کريم :
- آزادي و حضور موثر آنان در جامعه را سلب نمي کند
- فعاليت هاي موثر ، مفيد و بدون زبان آنان را ممکن مي سازد ،
- سلامت اخلاقي جامعه را بالا مي برد
- حريم و حرمت زن را حفظ مي کند
- آرامش رواني او را افزايش مي دهد .
پيام هاي اصلي درس :
- در اديان ديگر به جز دين اسلام نيز پوشش و حجاب وجود داشته است .
- در قرآن کريم درباره ي عفاف و پوشش دستورات خاصي وجود دارد .
- پوشش سبب مي شود که زن به عفاف و پاکي شناخته شود .
- اسلام نحوه و شکل پوشش را هم مشخص کرده است .
ميان پوشش زنان و مردان تفاوت وجود دارد و مسئوليت هايي که زنان در برابر نعمت زيبايي بر عهده دارند منشا اين تفاوت است .
درس چهاردهم : نظارت همگاني
هدف کلي :
آشنايي با اصل امر به معروف و نهي از منکر ، براي کسب آمادگي جهت انجام دادن صحيح آن
مرور بر مفاهيم :
1. جامعه انساني يک واحد به هم پيوسته و سرنوشت اعضاي آن به هم وابسته است .
2. افراد جامعه انساني نمي توانند خود را از ديگران جدا کنند و فقط به منافع خود بينديشند .
3. دو وظيفه ي مهم مسلمانان عبارت است از :
- دعوت يکديگر به خير و نيکي
- امر به معروف و نهي از منکر
4. مسلمانان بايد مانع ترک واجبات و انجام گناه در جامعه شوند .
5. امر به معروف و نهي از منکر سبب نظارت همگاني است .
6. واجب شدن امر به معروف و نهي از منکر شرايطي دارد .
7. امر به معروف و نهي از منکر مراحل و مراتبي دارد .
8. انتخاب روش هاي درست براي انجام امر به معروف و نهي از منکر بسيار مهم است .
9. انگيزه ي اصلي نهضت امام حسين (ع) انجام دادن وظيفه ي امر به معروف و نهي از منکر بود .
نکات :
1. هدف رسول خدا با بيان مثال کشتی ، بيان هدف واحد و مسئوليت مشترک در ميان افراد يک جامعه بود .
2. شباهت ميان سرنشينان کشتي و مردم يک جامعه :
- بيان هدف واحد و مسئوليت مشترک در ميان افراد يک جامعه
- هدف واحد دارند .
- به راهنما و هدايت کننده نياز دارند .
- در حفظ و سلامت جامعه مسئوليت مشترک دارند .
- با وجود استقلال در بعضي امور شخصي حق آسيب رساندن به پيکر جامعه را ندارند .
• مثال پيامبر اکرم (ص) ، پيوستگي زندگي اجتماعي و رابطه ي زندگي انسان ها با يکديگر را نشان مي دهد .
3. دو مسئوليت اصلي انسان مسلمان :
- دعوت يکديگر به خير و نيکي
- امر به معروف و نهي از منکر
4. هدف مشترک امت اسلامي رسيدن به رستگاري و سربلندي جامعه اسلامي است .
5. ويژگي ها و ثمرات دعوت به خير و نيکي عبارتند از :
الف) دعوت به خير و نيکي قبل از امر به معروف است.
ب ) براي آشنايي و تشويق و ترغيب ديگران به خوبي هاست تا ميدان بر بديها تنگ شود و تمايل به سوي آنها کاهش يابد .
ج ) هم سلامت جامعه را دوام مي بخشد و هم به تعالي آن کمک مي کند.
د ) به عنوان پيشگيري ،مانع گسترش گناه مي شود .
هـ ) نياز به درون (امر به معروف و نهي از منکر )را کم مي کند .
6. از ديدگاه امام صادق (ع) موثرترين راه فراخواني به خير و نيکي دعوت عملي است .
7. از ثمرات دعوت عملي :
- دعوتي پر جاذبه است .
- انسان ها زيبايي و خير واقعي را مشاهده مي کنند و به راستي و درستي دعوت کننده ايمان مي آورند .
- برترين نوع دعوت است .
8. دعوت به خير وظيفه ي اسلامي است و دعوت عملي برترين نوع دعوت است .
• « نظارت همگاني » به صورت « امر به معروف و نهي از منکر » در جامعه ي اسلامي به اجرا در ميآيد .
9 . ثمرات امر به معروف و نهي از منکر از ديد امام باقر ( ع) :
- همه ي واجبات با آن برپا مي شود .
- به وسيله ي آن امنيت برقرار مي گردد .
- کسب و کار مردم حلال مي شود .
- حقوق افراد تامين مي شود و در سايه ي آن آباداني مي آيد .
- از دشمنان انتقام گرفته مي شود .
- کارها روبه راه مي گردد .
10. شرايط وجوب امر به معروف و نهي از منکر :
- بداني چيزي را که شخص ترک کرده و انجام نداده ، از واجبات است و يا آنچه را انجام داده ، از محرمات است .
- بداند که شخص گناه کار تصميم دارد گناه خود را ادامه دهد .
- احتمال بدهد امر و نهي اوموثر واقع مي شود.
- بداند که در اين امر و نهي مفسده اي نيست .
11. مراحل امر به معروف و نهي از منکر :
- مرحله ي اول : در مقابل گناه توسط گناه کار یا به او اخم کنيم يا دوستي با او را ترک کنيم .
- مرحله ي دوم : با زبان ، او را امر يا نهي کنيم.
- مرحله ي سوم : به زور و جبر او را از حرام باز داريم يا به واجب وادار کنيم . البته اين کار در حوزه ي حاکم و نظام اسلامي و مشروط به اجازه ي اوست .
12. روش هاي امر به معروف و نهي از منکر :
کسي که امر به معروف و نهي از منکر مي کند ، موظف است :
- در انجام آن مرتکب گناهي – مانند دروغ ، توهين و تحقير – نشود .
- مانند طبيبي مهربان رفتار کند .
- مصلحت مخاطب را رعايت کند .
- از خودخواهي و خودستايي بپرهيزد .
- قصدش تنها رضاي خدا باشد .
- خود را منزه از گناه و برتر از گناهکار نبيند .
- اگر بداند و يا احتمال دهد که امر به معروف و نهي از منکر با تکرار ، موثر واقع مي شود ، بايد آن را تکرار کند .
درس پانزدهم : کار ، گوهر زندگي
هدف کلي :
آشنايي با اهميت کار و تلاش در فرهنگ اسلامي و گرايش به سوي آن
مرور بر مفاهيم :
1. خداوند ، طبيعت پيرامون را براي بهره مندي انسان آفريده و مسخره گردانيده است .
2. انسان بايد روزي خود را در طبيعت جستجو کند و با کار و تلاش به آن برسد .
3. لازمه ي دريافت برکات الهي ، کار روي منابع طبيعي و ايجاد عمران و آباداني است .
4 . آثار کار عبارتند از :
- شکوفايي استعدادها
- لطافت احساس
- تمرکز قوه ي خيال
- احساس عزت نفس
5. اثرات کار و فعاليت سازنده عبارتند از :
- سبب آباداني جامعه مي شود .
- در تعالي روح و شخصيت انسان موثر است .
پیام آیات : « سوره ي شريفه نحل ، آيه ي 10 تا 14 »
- خداوند ، طبيعت پيرامون رابراي بهره مندي انسان آفريده و مسخر گردانيده است .
- تسخير شب و روز ،ستارگان و درياها نشانه هايي از قدرت خداوند هستند .
- آب ،درخت ،کشت و زرع ،انواع ميوه ها ،ماهي هاي خوردني دريا و زيورهاي گران بهاي دريايي مي خواهند به ما بياموزند که بايد روزي خود را در طبيعت جستجو کنيم.
ذکر نمونه هايي از نعمت ها و بخشش هاي بي شمار خداوند در زمين و آسمان و محيط زندگي ما براي اين است که :
الف) در آنها تفکر و تعقل کنيم .
ب ) به ياد محبت هاي خدا باشيم .
ج ) با کار و تلاش نعمتهاي خدا را به دست آوريم .
د ) شکرگزار خداوند باشيم .
-- . داشتن هدف و آرمان هاي بزرگ و اميد و تلاش براي رسيدن به آنها از ويژگيهاي دوره ي نوجواني و جواني است . تحرک ،جنب و جوش و پويايي است که به هدف هاي بلند واقعيت مي بخشد و کام آدمي را شيرين مي کند .
نظر معصومین (ع) در مورد کار برای کسب روزی :
- قرار گرقتن در شمار انبیاء
- آمزریده شدن
- . با اينکه امام صادق (ع) در بسياري از اوقات به کشاورزي هم مي پرداختند . و می فرمایند : ، من دوست دارم که براي به دست آوردن روزي رنج بکشم و آفتاب بخورم .
- . امام کاظم (ع) در زمين خودشان ،به شدت مشغول کار بودند . و می فرمایند : کار و فعاليت ،سيره ي پيامبران ،اوصياي آنان و بندگان شايسته ي خداست .
آثار تربيتي کار :
- شکوفايي استعدادها: انسان در کار ، خود را مي آزمايد ، کشف مي کند و به توانايي هاي وجودي خود پي مي برد .
- لطافت احساس
- تمرکز قوه ي خيال
- احساس عزت نفس: کسي که کار مي کند و دستش را پيش ديگران دراز نمي کند احساس عزت و کرامت نفس مي کند
پيام هاي اصلي
- کار از ارکان مهم زندگي است .
- نعمت هاي خداوند را بايد با کار و تلاش به دست آورد .
- کار و تلاش عامل اصلي رسيدن به هدف است .
- در سختي کار لذت و گشايشي است که در هيچ آسايشي يافت نمي شود .
تفاوت شخصیت یک انسان تلاش گر با یک فرد بیکار :
چنين شخصي احساس عزت و کرامت نفس مي کند ، به امور بيهوده نمي انديشد ، قدر و زحمت کار را مي داند ، از رنج مردم به رنج مي افتد و شادماني مردم او را شاد مي کند ، احساسات متعالي دارد و توانايي هاي وجود خود پي مي برد .
درس شانزدهم : کار در نظام اقتصادي
اهداف کلي :
- آشنايي با معيارهاي کسب حلال
- نقش ثروت در عدالت اجتماعي
- احکام مالي اسلام
- تلاش براي عمل کردن به اين احکام
مرور بر مفاهيم :
1. منشا اصلي توليد ثروت ، کار مفيد و مولد است .
2. رياکاري کاذب وئ نامشروع است .
3. قرآن کريم معامله ي ربوي را اعلان جنگ با خدا مي شمارد .
4 . مشارکت کار با سرمايه و تقسيم سود حاصل از اين فعاليت ، يک فعاليت مشروع است .
5. بانکداري اسلامي بر مبناي مشارکت کار و سرمايه تنظيم شده است .
6. انفاق دستور اسلام است .
7. انفاق بر دو نوع است : واجب و مستحب
8. ماليات به هزينه هاي شهروندي هر شخص در جامعه مربوط مي شود و با انفاق فرق دارد .
تکات :
1. در اسلام ، کار خلاق و مولد ، منشا اصلي کسب مال و درآمد و کليد استفاده منابع طبيعي و خدادادي است .
2. منطق فطرت هم براي پديد آورنده ي يک شي حق تصرف در آن را مي پذيرد و او را مالک مي شناسد .
3. مالک اصلي و حقيقي همه ي موجودات خداست .
4. کار باید مولد و خلاق و نتيجه ي سودمندي داشته باشد .
5. پول وسيله اي براي مبادله ي کالاست . اگر اين پول ، خودش مستقلا مورد معامله قرار گيرد ، بدون اين که فايده اي در کار باشد ، ربا پيش مي آيد .
6 . برخي اشخاص مقداري پول را قرض مي دهند و بدون اين که کاري انجام دهند يا در کار آن ها شريک شوند و خطر احتمالي را بپذيرند ، با وام گيرنده شرط مي کنند که پول بيش تري بازگرداند .این عمل را ربا می نامند
7 . در هر فعاليت اقتصادي ، دو عامل دخالت دارد : سرمايه و کار . با سرمايه و کار نوعي مشارکت اقتصادي به وجود مي آيد و سودي که نتيجه ي اين فعاليت است ، بنابر توافق قبلي ، ميان صاحب سرمايه و انجام دهنده ي کار تقسيم مي شود .
8 . برنامه ي اسلام در مورد ثروت و سرمايه ، به کار گرفتن آن در توليد و سازندگي و توسعه و رفع فاصله ي طبقاتي است .
9 . ويژگي هاي اصلي بانکداري اسلامي :
- بانک کانون مشارکت کار و سرمايه
- سرمايه ي بانک و کار افراد دست به دست هم مي دهد و فعاليت اقتصادي شکل مي گيرد .
- اساس بانکداري در نظام اسلامي بر مشارکت بانک و افراد است
- قانون بانکداري بر اساس مشارکت سرمايه و کار استوار است و از اين جهت با مقررات مالي اسلام مطابقت دارد .
از راه هاي تامين هزينه ها در جامعه ي اسلامي :
1) انفاق ،
2) ماليات
تعریف انفاق
. افرادي که از نعمت سلامتي و تمکن مالي برخوردارند ، بخشي از اموال و سرمايه ي خود را به شکرانه ي سلامتي و رفاه شخصي در راه خدا صرف امور خيريه و عام المنفعه مي کنند که به آن انفاق مي گويند .
. انفاق بر دو نوع است :
1) واجب ،
2) مستحب ( صدقه )
انفاق واجب بر دو نوع است :
1) خمس
2) زکات
موارد مصرف زکات :
- درويشان و درماندگان
- کارکنان گردآوري آن
- تالیف قلب ها و آزاد کردن بردگان و غرامت ديدگان
- در راه ماندگان ، و بايد در راه خدا صرف شود .
زکات بر چند چيز تعلق مي گيرد :
- غلات : گندم ، جو ، خرما و کشمش
- دام ها : شتر ، گاو و گوسفند
- سکه ها : طلا و نقره
حد نصاب در زکات :
زکات در صورتي است که مورد زکات به حد معين يا تعداد معين برسد . هر يک از اين اموال نه گانه حد نصاب خاصي دارند . احکام زکات فطره :
1. کسي که موقع غروب شب عيد فطر بالغ و عاقل و هشيار است و فقير نيست بايد براي خودش و کساني که نان خور او هستند ، هر نفر به ميزان تقريبي 3 کيلو گرم گندم و يا جو يا خرما يا برنج و مانند اين ها به مستحق بدهد . اگر پول يکي از اين ها را هم بدهد ، کافي است .
2. کسي که ديگري بايد فطره ي او را بدهد ، واجب نيست فطره خود را بدهد .
3. کسي که نمي تواند مخارج سال خود و خانواده اش را تامين کند و کسبي هم ندارد که بتواند مخارج سال خود و خانواده اش را پرداخت کند ، فقير است و دادن زکات فطره بر او واجب نيست .
4. انسان بايد زکات فطره را به قصد قربت يعني براي انجام فرمان خداوند بپردازد و موقع پرداختن نيت زکات فطره نمايد .
خمس
خمس يکي از راه هاي تامين هزينه هاي عمومي است که به هفت چيز تعلق مي گيرد و رايج ترين آن ها منفعت کسب و کار است . همه ي کساني که از طريق کار ، درآمدي کسب مي کنند ، پس از صرف هزينه هاي سالانه ي زندگي خود و خانواده ، بايد5/1 آنچه را باقي مانده به عنوان خمس جدا کرده و به حاکم اسلامي و يا مجتهد جامع الشرايط پرداخت کند تا در راه هايي که قرآن کريم و رسول اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) معين کرده اند مصرف کند .
. احکام مربوط به خمس :
- تا خمس مال پرداخت نشود ، استفاده از آن جايز نيست ، مثلا با پولي که خمس آن پرداخت نشده ، نمي توان چيزي خريد .
- اگر با پولي که خمس آن داده نشده است ، خانه اي خريداري شود ، نماز خواندن در آن خانه باطل است .
آذوقه اي که از درآمد سال براي مصرف در خانه خريده شده است – مانند برنج ، روغن و چاي – اگر در آخر سال زياد بيايد بايد خمس آنچه باقي مانده است ، پرداخت شود .
- زيورآلات خانم ها ، اگر بيش از مقدار مصرفي متداول آن ها باشد و جنبه ي ذخيره به خود بگيرد ، قسمت اضافي آن داراي خمس است و خمس آن بايد پرداخته شود .
- اگر چيزي را که خمس آن داده نشده به کسي ببخشند ، آن چيز مال او نمي شود .
- اگر بچه اي سرمايه اي داشته باشد و از آن منافعي به دست آيد ، بنابر احتياط واجب بعد از آن که بالغ شد بايد خمس آن را بدهد .
مالیات :
علاوه بر هزينه هاي يک شهر ، هزينه هايي وجود دارد که مربوط به زندگي در يک کشور است . ساخت راه هاي ميان شهر ها و روستاها ، محافظت از جنگل ها و محيط هاي طبيعي ، ايجاد امنيت و مانند اين ها هزينه هايي دارد که افراد کشور در تامين آن شرکت مي کنند .
پرداخت ماليات براي تامين اين گونه هزينه ها است .
